​ಭಾರತದ ಅಪ್ರತಿಮ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ 'ಆಜಾದ್': ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪಾಲಿನ ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ

​ಭಾರತದ ಕೆಚ್ಚೆದೆಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ: ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್

 

​ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 'ಆಜಾದ್' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಕಿಚ್ಚು ಹತ್ತುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಿದ್ದೆಗೆಡಿಸಿದ, ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಶತ್ರುಗಳ ಕೈಗೆ ಸಿಗದೆ "ಆಜಾದ್" (ಸ್ವತಂತ್ರ) ಆಗಿಯೇ ಉಳಿದ ವೀರ ಪುರುಷ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್.

​ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ

​ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್ ಅವರು ಜುಲೈ 23, 1906 ರಂದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಭಾವ್ರಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ತಿವಾರಿ. ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಗುಣ ಇವರಲ್ಲಿತ್ತು.

​'ಆಜಾದ್' ಹೆಸರು ಬಂದಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

​1921 ರಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ 15 ವರ್ಷದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಉತ್ತರ ಇತಿಹಾಸವಾಯಿತು:

• ​ಹೆಸರು: ಆಜಾದ್ (ಸ್ವತಂತ್ರ)
• ​ತಂದೆಯ ಹೆಸರು: ಸ್ವತಂತ್ರ
• ​ವಿಳಾಸ: ಜೈಲು

​ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಅವರಿಗೆ 15 ಚಾಟಿಯ ಏಟುಗಳ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿ ಏಟಿಗೂ ಅವರು 'ಭಾರತ್ ಮಾತಾ ಕಿ ಜೈ' ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರು ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ 'ಆಜಾದ್' ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.

​ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹಾದಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್.ಎಸ್.ಆರ್.ಎ (HSRA)

​ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದ ನಂತರ ಆಜಾದ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದರು. ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್, ಸುಖದೇವ್ ಮತ್ತು ರಾಜಗುರು ಅವರಂತಹ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಸೋಶಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (HSRA) ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಕಾಕೋರಿ ರೈಲು ದರೋಡೆ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಹತ್ಯೆಯಂತಹ ಸಾಹಸಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

​ಅಂತಿಮ ಬಲಿದಾನ

​ಫೆಬ್ರವರಿ 27, 1931 ರಂದು ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೊಲೀಸರು ಆಜಾದ್ ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು. ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಪೊಲೀಸರೊಂದಿಗೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದ ಅವರು, ತಮ್ಮ ಬಳಿ ಕೊನೆಯ ಒಂದು ಗುಂಡು ಬಾಕಿ ಇದ್ದಾಗ, "ಬ್ರಿಟಿಷರ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುವ ಬದಲು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿಯೇ ಸಾಯುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ತಮಗೆ ತಾವೇ ಗುಂಡಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದರು.

​ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್ ಅವರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಅವರು ಒಂದು ಅದಮ್ಯ ಶಕ್ತಿ. "ನನ್ನ ಹೆಸರೇ ಆಜಾದ್, ನನ್ನ ಗುಂಡುಗಳೂ ಆಜಾದ್" ಎಂದು ಸಾರಿದ ಈ ವೀರನ ತ್ಯಾಗ ಇಂದಿಗೂ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ದೇಶಪ್ರೇಮವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.

​ಭಾರತದ ಅಪ್ರತಿಮ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ 'ಆಜಾದ್': ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪಾಲಿನ ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ

​ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಇತಿಹಾಸವು ನೂರಾರು ವೀರರ ರಕ್ತದಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ, ಆ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ "ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿನುಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನೇ ನಡುಗಿಸಿದ, ತನ್ನ ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಾಯುವವರೆಗೂ "ಆಜಾದ್" (ಸ್ವತಂತ್ರ) ಆಗಿಯೇ ಉಳಿದ ಈ ಮಹಾನ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯ ಬದುಕು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಸೆಲೆ.

​ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಹುಟ್ಟು

​ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್ ಅವರು ಜುಲೈ 23, 1906 ರಂದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಅಲಿರಾಜ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾವ್ರಾ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಪಂಡಿತ್ ಸೀತಾರಾಮ್ ತಿವಾರಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಜಾಗ್ರಣಿ ದೇವಿ. ಬಡ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರ ಬಾಲ್ಯವು ಭಿಲ್ಲರ (ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ) ನಡುವೆ ಕಳೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಬಿಲ್ಲು-ಬಾಣ ಹೂಡುವುದು ಮತ್ತು ಗುರಿ ಇಡುವುದನ್ನು ಕಲಿತರು. ಇದೇ ಕಲೆ ಮುಂದೆ ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರಿಕಾರ (Marksman) ಆಗಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಇವರ ತಾಯಿ ತನ್ನ ಮಗ ಒಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿ ಕಾಶಿಗೆ (ವಾರಣಾಸಿ) ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು.

​ಚಳವಳಿಗೆ ಧುಮುಕಿದ ಕಿಶೋರ

​1919 ರ ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾ ಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡವು ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನೇ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸಿತು. ಈ ಘಟನೆ ಎಳೆಯ ಚಂದ್ರಶೇಖರನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. 1921 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು 'ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ' ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಕೇವಲ 15 ವರ್ಷದ ಬಾಲಕ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಓದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೀದಿಗೆ ಇಳಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿರೋಧಿ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.

​'ಆಜಾದ್' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಉಗಮ

​ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆ ಒಂದು ಘಟನೆ ಇಂದಿಗೂ ಇತಿಹಾಸದ ರೋಮಾಂಚಕ ಕ್ಷಣ. ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಬಾಲಕ ನೀಡಿದ ಉತ್ತರಗಳು ಹೀಗಿದ್ದವು:

​ಪ್ರಶ್ನೆ: ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇನು?

​ಉತ್ತರ: ಆಜಾದ್ (ಅಂದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ).

​ಪ್ರಶ್ನೆ: ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರೇನು?

​ಉತ್ತರ: ಸ್ವತಂತ್ರ.

​ಪ್ರಶ್ನೆ: ನಿನ್ನ ಮನೆ ಎಲ್ಲಿದೆ?

​ಉತ್ತರ: ಜೈಲುಖಾನೆ.

​ಈ ಉತ್ತರಗಳಿಂದ ಕೆರಳಿದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರಿಗೆ 15 ಚಾಟಿಯ ಏಟುಗಳ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿ ಏಟು ಬೆನ್ನಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗಲೂ ಆ ಬಾಲಕ ನೋವಿನಿಂದ ಕಿರುಚುವ ಬದಲು "ಭಾರತ್ ಮಾತಾ ಕಿ ಜೈ" ಎಂದು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರು ಕೇವಲ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಜನರ ಪಾಲಿನ 'ಆಜಾದ್' ಆದರು.

​ಸಶಸ್ತ್ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಾದಿ

​1922 ರಲ್ಲಿ ಚೌರಿಚೌರಾ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದಾಗ ಆಜಾದ್ ತೀವ್ರ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡರು. ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಗದು ಎಂದು ನಂಬಿದ ಅವರು ಸಶಸ್ತ್ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದರು. ಅವರು ರಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (HRA) ಸೇರಿದರು. ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿದ್ದಾಗ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಣವನ್ನೇ ಲೂಟಿ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಇದರ ಫಲವೇ 1925 ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಕಾಕೋರಿ ರೈಲು ದರೋಡೆ'. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಹುತೇಕ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಆಜಾದ್ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಕೈಗೆ ಸಿಗದೆ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡರು.

​ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು HSRA ಸ್ಥಾಪನೆ

​ಬಿಸ್ಮಿಲ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಸಂಘಟನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಆಜಾದ್ ಹೆಗಲಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಅವರು ಯುವ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್, ಸುಖದೇವ್ ಮತ್ತು ರಾಜಗುರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ HRA ಅನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಸೋಶಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (HSRA) ಆಗಿ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಆಜಾದ್ ಈ ಸಂಘಟನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿಯೂ, ರಕ್ಷಕರಾಗಿಯೂ ನಿಂತರು. ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ಎಸೆದ ಘಟನೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಜಾದ್ ಅವರ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್ ಇತ್ತು.

​ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪಾಲಿನ ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನ

​ಆಜಾದ್ ಅವರು ವೇಷ ಮರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಧುವಿನಂತೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಾಲಕನಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಓಡಾಡಿದರೂ ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಅವರು "Quick Silver" (ಪಾದರಸ) ನಂತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವುದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು.

​ಅಂತಿಮ ದಿನ: ಫೆಬ್ರವರಿ 27, 1931

​ಇದು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಶೌರ್ಯದ ದಿನ. ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ (ಈಗಿನ ಪ್ರಯಾಗ್‌ರಾಜ್) ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಆಜಾದ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ಪೊಲೀಸರು ಪಾರ್ಕನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು.

​ಆಜಾದ್ ಅವರು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯನನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ತಾವೊಬ್ಬರೇ ಪೊಲೀಸರ ವಿರುದ್ಧ ಗುಂಡಿನ ಕಾಳಗ ನಡೆಸಿದರು. ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಡೆದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಲವು ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಅವರ ಪಿಸ್ತೂಲಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಗುಂಡು ಬಾಕಿ ಇತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದು ಅವರ ದಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವುದು ಆಜಾದ್‌ಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. "ತಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಜಾದ್ ಆಗಿಯೇ ಇರುತ್ತೇನೆ" ಎಂಬ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಂತೆ, ಆ ಕೊನೆಯ ಗುಂಡನ್ನು ತಮ್ಮ ತಲೆಗೆ ತಾವೇ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ವೀರಮರಣ ಅಪ್ಪಿದರು.

​ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ

​ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಹೋರಾಟಗಾರನಲ್ಲ, ಅವರು ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಬಲಿದಾನದ ಸಂಕೇತ. 24 ವರ್ಷದ ಈ ಯುವಕ ತನ್ನ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದ.

​ಶಿಸ್ತು: ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

​ನಿರಪೇಕ್ಷ ದೇಶಪ್ರೇಮ: ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸುಖಕ್ಕಿಂತ ದೇಶವೇ ಮೊದಲು ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.

​ಜಾತ್ಯತೀತತೆ: ಅವರ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮದ ಯುವಕರು ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರು.

1. ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ

​ಆಜಾದ್ ಅವರ ತಾಯಿ ಜಾಗ್ರಣಿ ದೇವಿಯವರಿಗೆ ತನ್ನ ಮಗ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಂಡಿತನಾಗಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿತ್ತು. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರು ಬನಾರಸ್‌ನ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಯುವ ಬದಲು ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು. ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಲೇ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ರಣಕಹಳೆ ಊದುತ್ತಿದ್ದರು.

​2. 'ಕ್ವಿಕ್ ಸಿಲ್ವರ್' (Quick Silver) ಎಂಬ ಅನ್ವರ್ಥ ನಾಮ

​ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಜಾದ್ ಅವರನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ "Quick Silver" (ಪಾದರಸ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಪೊಲೀಸರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದರೂ ಪಾದರಸದಂತೆ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಚುರುಕುತನ ಮತ್ತು ಹಠಾತ್ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಕಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲೇ ನಡುಕ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

​​3. ಶೂಟಿಂಗ್ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಜಾನ್ಸಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ

​ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಜಾದ್ ಅವರು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಾನ್ಸಿ ಹತ್ತಿರದ ಓರ್ಚಾ ಎಂಬ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಹರಿಶಂಕರ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಧುವಿನ ವೇಷದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಗುರಿ ಇಡುವ (Shooting) ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಸ್ವತಃ ಎಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರಿಕಾರರೆಂದರೆ, ಹಾರುವ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಸಹ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

​4. ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚ

​ಆಜಾದ್ ಅವರು ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರೀತಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ಎಸೆಯಲು ಹೋದಾಗ, ಪೊಲೀಸರು ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹಿಡಿಯದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಆಜಾದ್ ಹೊರಗಡೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಕಾವಲು ನಿಂತಿದ್ದರು. ಕಿರಿಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಆಜಾದ್ ಒಬ್ಬ ಅಣ್ಣನಂತೆ, ನಾಯಕನಂತೆ ಸದಾ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು

​5. ಆಜಾದ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ

​ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು:

​"ದುಷ್ಮನ್ ಕಿ ಗೋಲಿಯೋಂ ಕಾ ಹಮ್ ಸಾಮ್ನಾ ಕರೇಂಗೆ, ಆಜಾದ್ ಹೀ ರಹೇ ಹೈಂ, ಆಜಾದ್ ಹೀ ರಹೇಂಗೆ!"

(ಶತ್ರುಗಳ ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತೇವೆ, ನಾವು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತೇವೆ!)

​6. ಅವರ ಪಿಸ್ತೂಲು - 'ಕೋಲ್ಟ್' (Colt)

​ಆಜಾದ್ ಅವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಿಸ್ತೂಲಿನ ಹೆಸರು 'ಕೋಲ್ಟ್'. ಅವರು ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಆ ಪಿಸ್ತೂಲನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇಂದು ಆ ಪಿಸ್ತೂಲನ್ನು ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ.

​7. ತಾಯಿಗೆ ನೀಡಿದ ಮಾತು

​ಬಹಳ ಬಡತನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಆಜಾದ್ ಅವರು ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೂಪಾಯಿಯನ್ನೂ ಮನೆಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಂಘಟನೆಯ ಹಣ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಎಂಬುದು ಅವರ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮವಾಗಿತ್ತು.

​ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಹುತಾತ್ಮರಾದ ಆ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್ ಎಂಬ ಕಿಚ್ಚು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶವು ಇಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಆಜಾದ್ ಅಂತಹ ವೀರರ ತ್ಯಾಗವೇ ಕಾರಣ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗದೆ, ತನ್ನ ಗುಂಡಿಗೆ ತಾನೇ ಬಲಿಯಾದ ಆ ವೀರನಿಗೆ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ನಮನಗಳು.

​